A. ĐẶC ĐIỂM MÔN HỌC
Tiếng Anh là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông từ lớp 3 đến lớp 12. Là một trong những môn học công cụ ở trường phổ thông, môn Tiếng Anh không chỉ giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh mà còn góp phần hình thành và phát triển các năng lực chung, để sống và làm việc hiệu quả hơn, để học tập tốt các môn học khác cũng như để học suốt đời.
Môn Tiếng Anh cung cấp cho học sinh một công cụ giao tiếp quốc tế quan trọng, giúp các em trao đổi thông tin, tri thức khoa học và kỹ thuật tiên tiến, tìm hiểu các nền văn hoá, qua đó góp phần tạo dựng sự hiểu biết giữa các dân tộc, hình thành ý thức công dân toàn cầu, góp phần vào việc phát triển phẩm chất và năng lực cá nhân. Thông qua việc học Tiếng Anh và tìm hiểu các nền văn hóa khác nhau, học sinh có thể hiểu rõ hơn, thêm yêu ngôn ngữ và nền văn hóa của dân tộc mình.
Với tư cách là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Tiếng Anh còn liên quan trực tiếp và có tác động qua lại với nhiều môn học/nội dung giáo dục khác như Ngữ văn/Tiếng Việt, Tự nhiên và xã hội, Lịch sử và Địa lí, Nghệ thuật, Giáo dục thể chất, Tin học, Hoạt động trải nghiệm. Tiếng Anh còn là công cụ để dạy và học các môn học khác, đặc biệt là môn Toán và các môn khoa học tự nhiên.
Mục tiêu cơ bản của Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh là giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp thông qua rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và các kiến thức ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp). Các kỹ năng giao tiếp và kiến thức ngôn ngữ được xây dựng trên cơ sở các đơn vị năng lực giao tiếp cụ thể, trong các chủ điểm và chủ đề phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh phổ thông nhằm giúp các em đạt được các yêu cầu quy định trong Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam (ban hành theo Thông tư số 01/2014/TT BGDĐT ngày 24 tháng 01 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo), cụ thể là học sinh kết thúc cấp tiểu học đạt Bậc 1, học sinh kết thúc cấp trung học cơ sở đạt Bậc 2, học sinh kết thúc cấp trung học phổ thông đạt Bậc 3.
Nội dung của Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh thể hiện những định hướng cơ bản được nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cụ thể là:
Ở cấp tiểu học (lớp 3-5), việc dạy học Tiếng Anh giúp học sinh bước đầu hình thành và phát triển năng lực giao tiếp thông qua bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, chú trọng nhiều hơn đến hai kỹ năng nghe và nói. Ở cấp trung học cơ sở, việc dạy học Tiếng Anh tiếp tục giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp, đồng thời phát triển năng lực tư duy và nâng cao sự hiểu biết của học sinh về văn hoá, xã hội của các quốc gia trên thế giới cũng như hiểu biết sâu hơn về văn hoá, xã hội của dân tộc mình.
Ở cấp trung học phổ thông, việc dạy học Tiếng Anh giúp học sinh phát triển năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh dựa trên nền tảng chương trình Tiếng Anh các cấp tiểu học và trung học cơ sở, trang bị cho học sinh kỹ năng học tập suốt đời để không ngừng học tập và phát triển năng lực làm việc trong tương lai.
B. QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH
1. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh tuân thủ các quy định được nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo, gồm các định hướng chung về quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt, kế hoạch giáo dục và các định hướng về nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, đánh giá kết quả học tập và điều kiện thực hiện chương trình.
2. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh được xây dựng theo quan điểm lấy năng lực giao tiếp là mục tiêu của quá trình dạy học; kiến thức ngôn ngữ là phương tiện để hình thành và phát triển các kỹ năng giao tiếp thông qua nghe, nói, đọc, viết. Ở cấp tiểu học (lớp 3-5), cần ưu tiên phát triển hai kỹ năng nghe và nói. Ở cấp trung học cơ sở, các kỹ năng giao tiếp nghe và nói vẫn được tiếp tục phát triển và thông qua luyện tập kết hợp các kỹ năng để tiến tới phát triển đồng đều cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết ở cấp trung học phổ thông.
3. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh được thiết kế trên cơ sở hệ thống chủ điểm, chủ đề có liên quan chặt chẽ với nhau, có ý nghĩa và phù hợp với môi trường học tập, sinh hoạt của học sinh, phù hợp với việc phát triển năng lực giao tiếp theo yêu cầu cần đạt quy định cho mỗi cấp học. Hệ thống chủ điểm, chủ đề phản ánh văn hoá cần mang tính dân tộc và quốc tế; nội dung dạy học cần được lựa chọn và có thể lặp lại, mở rộng qua các năm học theo hướng đồng tâm xoắn ốc nhằm củng cố và phát triển năng lực giao tiếp của học sinh. Thông qua việc triển khai hệ thống chủ điểm và chủ đề trong Chương trình, học sinh có thể được trang bị thêm nội dung của các môn học khác ở mức độ phù hợp và khả thi.
4. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh đảm bảo lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học. Năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh của học sinh được phát triển thông qua hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo. Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn quá trình dạy học, khuyến khích học sinh tham gia hoạt động luyện tập ngôn ngữ ở mức tối đa và từng bước nâng cao khả năng tự học.
5. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh đảm bảo tính liên thông và tiếp nối của việc dạy học Tiếng Anh giữa các cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Tính liên thông và tiếp nối được thể hiện ở chỗ sau mỗi cấp học, học sinh đạt một bậc trình độ theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam.
6. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh đảm bảo tính linh hoạt, mềm dẻo và tính mở nhằm đáp ứng nhu cầu và phù hợp với điều kiện dạy học Tiếng Anh đa dạng ở các địa phương.
C. NĂNG LỰC GIAO TIẾP
Năng lực giao tiếp là khả năng sử dụng kiến thức ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp) để tham gia vào các hoạt động giao tiếp (nghe, nói, đọc, viết) trong những tình huống hay ngữ cảnh có nghĩa với các đối tượng giao tiếp khác nhau nhằm đáp ứng các nhu cầu giao tiếp của bản thân hay yêu cầu giao tiếp của xã hội. Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh, năng lực giao tiếp được thể hiện thông qua các chức năng và nhiệm vụ giao tiếp dưới dạng nghe, nói, đọc, viết. Các năng lực giao tiếp được lựa chọn theo hướng mở, có liên hệ chặt chẽ với các chủ điểm, chủ đề. Dưới đây là danh mục gợi ý các năng lực giao tiếp cho từng cấp học:
I. Cấp tiểu học
| Chủ điểm | Năng lực giao tiếp |
| Em và những người bạn của em | – Chào hỏi và tạm biệt – Cảm ơn – Xin lỗi – Đánh vần – Giới thiệu (về mình, về người khác) – Hỏi và xác định các bộ phận cơ thể – Hỏi và trả lời về ngày tháng – Hỏi và trả lời về bạn bè – Hỏi và trả lời về khả năng, ước mơ, sở thích – Hỏi và trả lời về địa điểm – Hỏi và trả lời về nghề nghiệp – Mô tả các khả năng đơn giản của bản thân – Miêu tả địa điểm – Nêu tên quốc gia và quốc tịch – Hỏi và trả lời về kế hoạch tương lai … |
| Em và trường học của em | – Hỏi và trả lời về trường học (địa điểm, tên trường, đồ dùng học tập, môn học, …) – Mô tả đơn giản về vị trí, số lượng, tính chất, đặc điểm của sự vật và người – Hỏi và định danh các vật cụ thể, đơn giản – Hỏi và trả lời về các hoạt động học tập và giải trí ở trường – Hỏi và trả lời về một người/vật/sự kiện yêu thích – Hỏi và trả lời về mức độ thường xuyên – Thực hiện và hồi đáp các xin phép và đề xuất đơn giản – Diễn đạt và hồi đáp các mệnh lệnh phổ biến trong lớp học – Hỏi và trả lời ai đang làm gì … |
| Em và gia đình em | – Giới thiệu các thành viên trong gia đình (tên, tuổi, nghề nghiệp, nơi làm việc, …) – Xác định địa chỉ nhà và vị trí các đồ vật trong nhà – Hỏi và trả lời về nhà cửa, đồ dùng, tiện ích trong gia đình – Hỏi và trả lời về các hoạt động của các thành viên trong gia đình – Hỏi và trả lời về vị trí và số lượng – Miêu tả công việc thường ngày – Hỏi và trả lời về sở thích ăn, uống – Đưa ra lời khuyên về các vấn đề sức khoẻ thông thường – Diễn đạt sự sở hữu – Hỏi và trả lời về thời gian … |
| Em và thế giới quanh em | – Hỏi và trả lời về đồ chơi, thú cưng, động vật trong sở thú – Hỏi và trả lời về quần áo (số lượng, màu sắc, giá cả, …) – Hỏi và trả lời về các phương tiện giao thông – Hỏi và trả lời về khoảng cách – Đưa ra chỉ dẫn – Hỏi và trả lời về mùa và thời tiết – Hỏi và trả lời về vị trí của sự vật/hiện tượng/người – Hỏi và đưa ra ý kiến về một địa điểm – Diễn đạt các so sánh hơn, kém đơn giản – Hỏi và diễn đạt lý do đơn giản – Thực hiện các gợi ý đơn giản và phản hồi gợi ý … |
| Chủ điểm | Năng lực giao tiếp |
| Cộng đồng của chúng ta | – Miêu tả hoạt động yêu thích ở trường – Miêu tả một người cụ thể (ngoại hình, tính cách, …) – Miêu tả trải nghiệm đơn giản – Hỏi và miêu tả những địa danh nổi tiếng – Nói về các hoạt động trong thời gian rảnh rỗi – Nói về các loại dịch vụ cộng đồng – Viết các văn bản đơn giản (lời nhắn, ghi chép, thiệp mời, …) … |
| Di sản của chúng ta | – Diễn đạt sự đồng ý/không đồng ý và giải thích lý do – Đưa ra lời khuyên đơn giản – Miêu tả và so sánh một kỳ quan, thảo luận cách thức bảo vệ, bảo tồn các kỳ quan – Miêu tả gia đình truyền thống – Miêu tả các lễ hội – Miêu tả thức ăn và đồ uống của một địa phương – Thảo luận về phong tục và truyền thống gia đình … |
| Thế giới của chúng ta | – Nói về các lợi ích của việc sử dụng tiếng Anh – Giới thiệu con người và địa điểm du lịch ở các quốc gia trên thế giới – Hỏi và trả lời về những người nổi tiếng – Miêu tả lịch trình của một chuyến du lịch – Nói về các vấn đề về môi trường và cách thức bảo vệ môi trường – Nói về các thắng cảnh trên thế giới – Nói về các hình thức giải trí phổ biến – Thảo luận đặc điểm của phong cách sống lành mạnh – Hỏi và chỉ đường – Thảo luận về các phương tiện giao thông – Viết bưu thiếp đơn giản … |
| Tầm nhìn tương lai | – Dự đoán về cuộc sống tương lai – Diễn đạt sự quan tâm và đưa ra lời khuyên – Miêu tả nghề nghiệp trong tương lai – Diễn đạt ý kiến về các vấn đề có thể xảy ra trong tương lai – Trình bày cách thức bảo vệ môi trường và xây dựng một thế giới tốt đẹp – Nói về truyền thông và các hình thức giải trí trong tương lai – Viết về một ngôi nhà, công việc, cuộc sống mơ ước … |
| Chủ điểm | Năng lực giao tiếp |
| Cuộc sống của chúng ta | – Nói về cuộc sống gia đình – Trao đổi ý kiến về công việc nhà và vai trò của các thành viên trong gia đình – Viết về việc làm/việc nhà trong gia đình – Thảo luận về chế độ ăn uống lành mạnh – Thảo luận về các loại hình giải trí ưa thích – Hỏi và đưa ra lời khuyên về nghề nghiệp – Viết/điền các biểu mẫu đơn giản (biểu mẫu đăng kí khoá học, mẫu đơn xin việc làm, …) … |
| Xã hội của chúng ta | – Hiểu và diễn đạt ý kiến về các hoạt động cộng đồng – Diễn đạt quan điểm về các vấn đề xã hội, giáo dục đơn giản – Nói về sự lựa chọn phong cách sống và ảnh hưởng của nó tới sức khoẻ – Đọc hiểu một bài viết về bình đẳng giới – Chia sẻ ý kiến về những nghề nghiệp khác nhau – Nói về các hoạt động tình nguyện – Hỏi và trả lời các thông tin cơ bản về đất nước, con người, văn hoá của một đất nước … |
| Môi trường của chúng ta | – Nói về các cách thức đơn giản để bảo tồn di sản – Viết giới thiệu để quảng bá du lịch sinh thái – Nói về sự ảnh hưởng đến môi trường từ các hoạt động của con người – Đọc hiểu được một văn bản về các mối đe doạ đối với môi trường tự nhiên – Viết về các vấn đề môi trường và đưa ra giải pháp để bảo vệ môi trường tự nhiên – Đề xuất các địa điểm du lịch sinh thái yêu thích – Viết một đoạn văn đơn giản về một địa danh nổi tiếng – Nói về cách sống thân thiện với môi trường … |
| Tương lai của chúng ta | – Nói về công nghệ và cuộc sống – Viết về cách thức sử dụng mạng Internet – Diễn đạt các dự đoán về những thành phố trong tương lai – Nói về các lời khuyên chăm sóc sức khoẻ – Đọc hiểu một bài báo về các yếu tố làm tăng tuổi thọ – Đọc hiểu một bài viết về các cơ hội học đại học – Nói về công việc trong tương lai |
